1593/1 Sk. No:2 Lider Centrio A Blok Kat:2 Daire:11 Bayraklı - İZMİR
0232 504 00 11
0506 096 81 35
info@izmirdostpsikoloji.com
Özgül Fobi Nedir?

Özgül Fobi Nedir?

Özgül fobi, belirli bir nesne ya da duruma karşı duyulan aşırı yani mantıksız korku halidir. Bu korku kişide korku duyduğu nesneye ya da duruma karşı yoğun ve inatçı bir şekilde görülür. Özgül fobiler, fobi grubundaki rahatsızlıklardan en sık gözlemlenen türdür. Özgül fobisi olan kişiler çoğunlukla korktukları nesne veya durumdan kaçınarak hayatlarını sürdürmeye çalışırlar. Örneğin köpek fobisi olan bir kişi köpek sahiplenmez, evinde köpeği olan yakınlarının evine gitmez ve köpek olma ihtimali yüksek olan yerlerden geçmekten/bulunmaktan kaçınır. Ancak bu basit gibi görünen durum bile yaşam kalitesini düşürmek için yeterlidir. Zamanında müdahale edilmeyen basit fobiler ağırlaşabilir örneğin hayvan fobisi artarak evden çıkamama durumuna kadar ilerleyebilir. Yükseklik korkusu olan bir kişi yüksek bir binada bulunan iyi bir iş imkânını elinin tersiyle itebilir, uçak fobisi olan birinin uçağa binemediği için seyahatleri kısıtlanabilir. İğne korkusu olan birisinin tıbbi tedavilerini aksatması bu nedenle sağlık durumunun kötüye gitmesi fobilerin aslında ciddiye alınması gereken bir durum olduğunu bize çok daha açık şekilde göstermektedir.

Özgül fobi, belirli bir nesne ya da duruma karşı duyulan aşırı yani mantıksız korku halidir. Bu korku kişide korku duyduğu nesneye ya da duruma karşı yoğun ve inatçı bir şekilde görülür. Özgül fobiler, fobi grubundaki rahatsızlıklardan en sık gözlemlenen türdür. Özgül fobisi olan kişiler çoğunlukla korktukları nesne veya durumdan kaçınarak hayatlarını sürdürmeye çalışırlar. Örneğin köpek fobisi olan bir kişi köpek sahiplenmez, evinde köpeği olan yakınlarının evine gitmez ve köpek olma ihtimali yüksek olan yerlerden geçmekten/bulunmaktan kaçınır. Ancak bu basit gibi görünen durum bile yaşam kalitesini düşürmek için yeterlidir. Zamanında müdahale edilmeyen basit fobiler ağırlaşabilir örneğin hayvan fobisi artarak evden çıkamama durumuna kadar ilerleyebilir. Yükseklik korkusu olan bir kişi yüksek bir binada bulunan iyi bir iş imkânını elinin tersiyle itebilir, uçak fobisi olan birinin uçağa binemediği için seyahatleri kısıtlanabilir. İğne korkusu olan birisinin tıbbi tedavilerini aksatması bu nedenle sağlık durumunun kötüye gitmesi fobilerin aslında ciddiye alınması gereken bir durum olduğunu bize çok daha açık şekilde göstermektedir.

Özgül fobilerin nedenlerinin arasında korkulan nesne ya da durumla ilgili olumsuz yaşantılar bulunurken, her zaman durum böyle olmak zorunda değildir. Daha önce bir köpek tarafından ısırılan birisinde köpek fobisi oluşması alışıldık bir durumdur. Ama fobi her zaman bu şekilde oluşmayabilir. Araştırmalara göre yükseklik korkusu olanların çoğunda daha önce böyle bir yaşantı bulunmamaktadır. Ya da hiçbir hayvan saldırısına uğramadan da bir hayvana karşı fobi gelişebilir. Özgül fobisi olan kişilerin ailelerinde de benzer özgül fobilerin görülmüş olması bu durumun genetik olabileceğini düşündürmekle birlikte ailemizden, çevremizden gördüğümüz, öğrendiğimiz için de fobi geliştirebiliriz. Bazı nesne ve durumlardan korkma olasılığımız da doğuştan gelebilmektedir. Yani özgül fobilerin oluşmasında genetik faktörlerin, deneyimlerimizin ve çevremizin etkisi bulunmaktadır.

Özgül fobi durumunda korkularımız mantıksız olmasına rağmen bedenimiz (kalp çarpıntısı, nefes daralması gibi) ve zihnimiz (zarar göreceğini, öleceğini düşünme gibi) mantıklı korkularımızdaki gibi tepkiler verir. Özgül fobi durumunun DSM 5’e (Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından yayınlanan ve zihinsel hastalıklara tanı koymak için ölçütleri belirleyen Mental Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı) göre tanı kriterleri arasında; uçağa binme, yükseklik, kan görme, herhangi bir hayvan görme gibi özgül bir nesne ya da durumla ilgili belirgin bir korku hali bulunması, fobi kaynağına yönelik sürekli bir korku ve kaygı olması, fobi kaynağından sürekli uzaklaşma/kaçınma ya da şiddetli korku ve kaygı haliyle fobi kaynağına katlanma söz konusu olması, korku ve kaygı duygusunun gerçek tehlikeden çok daha fazla olması, korku, kaygı ya da kaçınma durumunun en az 6 aydır sürmesi, kişide belirgin bir sıkıntı ya da işlevsellik kaybı yaratması, panik bozukluğu, OKB, travma sonrası stres bozukluğu gibi başka bir ruhsal bozukluğun belirtileriyle daha iyi açıklanamıyor olması bulunmaktadır.

Özgül fobiler kaynağına göre; kan – yaralanma – enjeksiyonlar, durumlar (uçaklar, asansörler, kapalı yerler vb.), hayvanlar, doğal çevre (yükseklik, su vb.) ve diğer (özel giysilerden, yüksek sesten korkma vb.) olarak beş gruba ayrılır. Özgül fobi rahatsızlığına sahip kişilerin birçoğu bunun geçmeyecek bir durum olduğunu düşünerek yardım almaktan kaçınmaktadır. Oysaki özgül fobilerin çoğu bilişsel davranışçı psikoterapi yöntemiyle kalıcı şekilde düzeltilebilir. Eğer siz de bu durumu yaşıyorsanız, korkularınızın yaşamınızı kısıtlamasına seyirci kalmamak için en kısa sürede bir uzmana başvurarak çözüme kavuşabilirsiniz. Herkese iyi haftalar, sevgiler.

 

 

Özel İzmir Dost Psikoloji Aile Danışma Merkezi Kurucu Müdürü 
Uzm. Psikolojik Danışman Begüm Ayyıldız

28.10.2019